Verdieping

In de rubriek “verdieping” staan bijdragen die wat dieper willen graven op het brede terrein van geloof en spiritualiteit. Daarbij staat steeds Maria centraal en komt in zicht, waar Zij een opvallende plaats heeft.

Ik wens u veel goed gevoel met het beleven van de “verdieping” in de Mariakamer.

Jan van Wijk

~~~

REISICONOSTASE

Een iconostase is een houten of stenen wand, die de altaarruimte, het allerheiligste waar enkel de priester toegang heeft, scheidt van het schip; de plaats in de kerk waar gelovigen mogen komen. De iconostase komt voor in orthodoxe kerken. Op de scheidingswand zijn iconen van heiligen aangebracht.

reisiconostase in de Anton van Duinkerkenzaal van de Universiteit te Nijmegen

Een reisiconostase is een verkleinde wand, die geschikt is gemaakt om op verplaatsing te gaan. De kleine panelen op de wand zijn door middel van scharnieren aan elkaar bevestigd. Hierdoor kunnen de plankjes met afbeeldingen ineen waren gevouwen om deze gemakkelijk mee te kunnen nemen bij het op reis gaan.

icoon van de Moeder Gods van Kazan van de reisiconostase in de Universiteit te Nijmegen

De reisiconostase gaat mee in processies, op veldtochten, op reis en haar huis. In het leger kan met een verplaatsbare iconostase een eredienst worden gehouden in het open veld. Een overwinning van de militairen wordt behaald met behulp van de meegenomen iconostase. Ook wordt een reisiconostase geplaatst in de huiskapel van welgestelden.

icoon van de Presentatie van Maria in de tempel, als onderdeel van de reisiconoastase in de Universiteit van Nijmegen

Wanneer een gelovige van de orthodoxe kerk niet in de gelegenheid is om naar de kerk te gaan, biedt een reisiconostase uitkomst. Op deze wijze kan buiten een kerkgebouw tot de afgebeelde heiligen op de reisiconostase worden gebeden.

In de Radboud Universiteit Nijmegen staat een reisiconostase in de Anton van Duinkerkenzaal. De verplaatsbare scheidingswand met iconen behoort tot de Stichting Reinier Post. Regnerus Richardus (Reinier) Post (1894, Kloosterburen – 1968, Nijmegen), is een Nederlands rooms-katholiek priester, historicus en hoogleraar in Nijmegen. De Stichting Reinier Post heeft ten doel het beheren van het door de Katholieke Universiteit Nijmegen, nu Radboud Universiteit Nijmegen, afgezonderd eigen vermogen en hiertoe behoort ook het beleggen in katholieke kunst.

icoon van de annunciatie als onderdeel van de reisiconostase in de Universiteit te Nijmegen

De aanwezige reisiconostase dateert uit de 19e eeuw en is afkomstig uit Rusland. Sinds 1986 behoort het kustwerk tot de kunstcollectie Radboud Universiteit Nijmegen. De reisiconostase telt 68 afbeeldingen en bestaat uit 15 panelen, die met scharnieren aan elkaar zijn verbonden.

icoon van het ontslapen van Maria, als onderdeel van de reisiconostase in de Universiteit te Nijmegen

Maria is op de reisiconostase opvallend veel aanwezig. Zij wordt afgebeeld als “Moeder Gods van Kazan”, “Geboorte van Maria”, “Presentatie van Maria in de tempel”, “Annunciatie”, “Ontslapen van Maria” en “Moeder Gods”.

icoon de Moeder Gods als onderdeel van de reisiconostase in de Universiteit te Nijmegen
Anton van Duinkerkenzaal van de Radboud Universiteit Nijmegen

De zaal, waarin de reisiconosatase achter glas is te zien, is genoemd naar Anton van Duinkerken. De naam Anton van Duinkerken is het pseudoniem van Wilhelmus, Johannes, Maria, Antonius (Willem) Asselbergs (1903, Bergen op Zoom – 1968, Nijmegen). Willem Asselbergs is Bourgondiër, dichter, essayist, hoogleraar, literator, literatuurhistoricus, literatuurcriticus, polemist, redenaar en schrijver. Hij heeft zich getoond als een groot cultuurdrager van katholiek Nederland.

portret Anton van Duinkerken (1903-1968) in de Anton van Duinkerkenzaal van de Universiteit te Nijmegen

25 september 2021

~~~

MARIA-GEBOORTE

De verjaardag van Maria is 8 september; de dag van Maria-Geboorte. In gebed is het die dag Maria feliciteren door op verjaardagsvisite te gaan. Het is dan ook Haar danken voor onder meer de gegeven steun, troost en kracht. Tussen Onze-Lieve-Vrouw en de gasten is het een bijzonder samenzijn.

De dag van Maria-Geboorte is afgeleid van de dag van Maria-Onbevlekte-Ontvangenis van 8 december. Negen maanden later is het 8 september en komt Zij ter wereld. Maria wordt geboren om de Moeder Gods te worden en Zij is dan ook Onbevlekt Ontvangen. Dit houdt in dat Maria zonder erfzonde wordt gebaard.

Maria wordt geboren uit het huwelijk van Anna en Joachim. Volgens Palestijnse bronnen vindt de geboorte van Maria plaats in het noordoostelijk deel van de stad Jeruzalem, vlakbij de Vijver van Bethesda. Volgens het apocriefe boek, dat geen officiële bijbeltekst is, “Proto-Evangelie” van Jacobus, dat in de 2e eeuw is geschreven, zijn Anna en Joachim de ouders van Maria.

Bij de dood van Jezus, de Zoon van Maria, op Goede Vrijdag, staat de Moeder onder het kruis. Op dat moment wordt Zij de Moeder van iedereen en voorspreekster bij God. Immers, onder het kruis staat ook de apostel Johannes en de stervende Jezus zegt tegen zijn Moeder: “Zie, daar uw zoon”. Hierdoor wordt de Moeder Gods de moeder van alle mensen.

De feestdag van Maria-Geboorte wordt gevierd in de Rooms-Katholieke Kerk, als een feestdag van Onze-Lieve-Vrouw en in de Orthodoxe Kerk is het dan de feestdag van de geboorte van de Hoogheilige Moeder Gods.

Tijdens de Synode van Salzburg in 799 wordt het feest van Maria-Geboorte officieel vastgesteld op 8 september en als verplichte feestdag aangenomen.

8 september 2021

~~~

SPIRITUALITEIT

Het bezoek aan kerkelijke diensten neemt af. Echter, mensen hebben wel behoefte aan spiritualiteit. Zo zijn er velen, die een pelgrimstocht maken of op bedevaart gaan. Ook komt bij menigeen de behoefte tot uiting zich willen bezinnen. Mede hierdoor krijgen kloosters met het jaar meer bezoek van mensen die zich gedurende een of meer dagen willen terugtrekken.

Mensen willen even ontsnappen aan de dagelijkse drukte en vragen komen op als “Wat is de zin van en naar het leven?”, “Welke bestemmingen wil ik bereiken?” en “Wat wil ik nog?” Een tijd van nadenken breekt aan. Dit kan leiden tot besluiten een en ander op een nieuwe wijze te doen, bepaalden dingen niet meer te verrichten of wat anders aan te pakken. Zo ontstaan perspectieven, die verrijkende gevoelens en gezichtspunten tonen.

Menig keer kom ik tot inkeer. Dit gebeurt als ik me ertoe zet. Dit kan thuis gebeuren of tijdens een bedevaart. Bijzonder spiritueel ervaren heb ik bij het bezoeken van plaatsen waar Maria wordt vereerd. Ook in gebeden tot Onze-Lieve-Vrouw ervaar ik de diepere zin van mijn geloof en bestaan. Het lijkt dan keer op keer dat mijn horizon wordt ontsloten.

8 augustus 2021

~~~

ABORTUS

Over abortus provocatus, het met kunstmiddelen opzettelijk doden van een ongeboren kind, wordt meer en meer gesproken. Dit is niet zonder reden, omdat een groeiende groep mensen, waaronder jongeren, het bewust vermoorden van een ongeboren kind mensonwaardig vinden.

Bij abortus vindt een kind, dat in de beginfase van het bestaan is tussen verwekking en geboorte, door menselijk ingrijpen de dood. Het is moord op een weerloos, onschuldig wezentje, dat een fundamenteel recht op leven heeft.

Door het plegen van abortus wordt een ongeborene het recht ontnomen om verder te leven, geen liefde te ervaren en geen bron van warmte te mogen zijn. Pril geluk is in de moederschoot gesmoord. De moeder heeft dan ook het vertrouwen van het ongeboren wezen vermoord. Het vermoorden van een ongeboren kind is het einde aan het leven maken van de ongeborene, die onder bescherming van de moeder is gesteld. In wezen is het dan een dubbele moord op een ongeborene.

Als ik abortus bezie vanuit “een bovennatuurlijke blik” dan is elk leven waardig om te worden geleefd. Immers, het recht op leven is van de hoogste orde en door God gegeven. Het doden van de ongeborene is onaanvaardbaar en moreel niet te rechtvaardigen.

3 juli 2021

~~~

BEDEVAART

Bedevaartplaatsen, zoals Fatima, Lourdes, La Salette, Loreto, Medjugorje, Banneux, Beauraing, Scherpenheuvel, Heroldsbach, Marienfried, Marpingen, Altötting, Handel, Heiloo en Meersel-Dreef, spreken bij velen sterk tot de verbeelding. Miljoenen bezoeken een bedevaartplaats en komen er terug. Deze mensen hebben behoefte aan wat tastbaars en dat is een bedevaartsoord. Het lijkt, dat velen op zoek zijn naar bemiddeling en nood hebben aan een hogere macht.

Heiligdommen en verschijningsplaatsen zijn door de vele jaren heen bekend geworden als oorden met een hoge dichtheid van Maria’s aanwezigheid. Voorbeelden hiervan zijn onder meer de Grot te Lourdes en de berg te Medjugorje; plaatsen waar Maria meermaals is verschenen. Op dergelijke plekken is het de geschiedenis en de huidige context voor gebed en bezinning, die pelgrims ertoe aanzetten erheen te gaan. Zo overkomt het ook mij.

Op bedevaart gaan is veelvoorkomend en wel voor miljoenen mensen. Het is dan Onze-Lieve-Vrouw bezoeken en Haar ontmoeten. Immers, bij de pelgrimage staat de beleving bij Maria centraal. Voor een ontmoeting met de Moeder Gods is de pelgrim onderweg. Dit op route zijn, is een essentieel onderdeel van de bedevaart om tot een ontmoeting met Maria te komen. De weg naar een bedevaartplaats ervaar ik als een spiritueel voorspel.

Een bedevaart houdt in, teruggaan in het leven om relaties met de eigen omgeving en met Maria meer op orde te krijgen. Verder is het voor mij een hernieuwde dankbetuiging aan Maria voor het mooie dat ik in het leven mag ervaren. Door ontmoetingen met Onze-Lieve-Vrouw merk ik groei in het leven.

Bij het op bedevaart gaan, vind ik het bijzonder in verscheidene plaatsen te komen met steeds boodschappen van Maria. In elk oord is er veel te zien, horen en beleven van en met Onze-Lieve-Vrouw. Zo verrijken ontmoetingen met Maria mijn denken en doen. Wat is het waardevol om zo grote liefde te ervaren.

6 mei 2021

~~~

DANKBAARHEID

Het tonen van dankbaarheid is emotie tonen. Immers, het is beseffen wat van een ander te ontvangen. Dit zich realiseren is waardevol en het maakt iemand rijker in het hart.

Ik sta dankbaar in het leven. Bijgevolg beleef ik plezier in het tonen van dankbaarheid. Het vaakst dank ik Maria en het voelt als een missie dankbaarheid met anderen te delen.

Danken gaat verder dan waarderen. Waarderen doe ik iemand omdat deze persoon wat heeft gedaan, dat ik bijzonder positief vind. Dankbaar ben ik als iemand wat voor me doet wat ik op prijs stel.

Maria dank ik voor elke dag in de ochtend en dagelijks dank ik Haar ook voor wat de dag me heeft gebracht. Daarbij realiseer ik me dat niets vanzelfsprekend is.

Ik heb het gevoel dat danken mijn leven verlicht en rust brengt in mijn gedachten. In Maria geloven en Haar dank betuigen is een belangrijk aspect in mijn leven.

8 april 2021

~~~

MARIA BOODSCHAP

Maria woont in de stad Nazareth en is verloofd met Jozef, die uit het huis van David komt. Plots krijgt Zij bezoek van de aartsengel Gabriël. De engel zegt tot Haar, dat de Heer met Haar is. Maria schrikt van hetgeen Haar overkomt en vraagt zich af wat dit betekent. De engel zegt tot Maria, dat Zij niet hoeft te vrezen en dat Zij genade gevonden heeft bij God. Ook zegt de engel tegen Maria dat Zij zwanger wordt en een Zoon ter wereld brengt, die Zij de naam Jezus moet geven. De engel Gabriël zegt ook, dat haar Zoon groot zal worden en de Allerhoogste zal worden genoemd. Hij zal tot in de eeuwigheid koning zijn over het huis van Jacob en dat aan zijn koningschap nooit een einde komt.

Voor Maria is het verre van duidelijk en Zij vraagt zich of hoe dit plaats kan vinden omdat Zij niet intiem omgaat met een man. De engel stelt Haar gerust en zegt dat de Heilige Geest over Haar zal komen en dat de kracht van de Allerhoogste Haar zal overschaduwen. Wat Maria ter wereld brengt wordt heilig genoemd, namelijk de Zoon van God. Maria reageert door te zeggen: Zie de Dienstmaagd des Heren, Mij geschiede naar Uw woord. Vervolgens verdwijnt de engel. Dit al is opgetekend door evangelist Lucas.

Het is op 25 maart precies 9 maanden vóór Kerstmis. Op 25 maart geraakt Maria zwanger en op 25 december baart Zij haar Zoon.

18 maart 2021

~~~

MARIA LICHTMIS

Op 2 februari wordt het feest van Maria Lichtmis gevierd. Dit herdenken behoort tot de oudste christelijke, feestelijke gebeurtenissen. In de middeleeuwen is het ontsteken van licht een vruchtbaarheidsritueel. Er wordt op Maria Lichtmis veel meer dan één kaars, “candela” in het Latijn, gewijd en kaarsenprocessies gehouden vóór de mis. Het is dan een mis met veel kaarslicht. Hier komt de naam “Lichtmis” vandaan. Het woord “mis” is een verkorting van het Latijnse woord “missa” en is het oude woord voor eucharistieviering. “ITE, MISSA EST” betekent dan ook “gaat heen, de mis is uit”. Deze dag wordt door mensen beleefd als een lichthulde aan Maria. Het wijden van kaarsen en er in processie mee rondgaan, vindt nog steeds plaats. Deze devotie voor Maria gaat bij de mensen voorbij aan een bepaling van het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965), dat deze dag in eerste instantie een Christusfeest is en pas daarna een Mariafeest. Gelovigen stellen zo prioriteiten …

Een ander gebruik is op Maria Lichtmis pannenkoeken eten. De reden is, dat jaren terug 2 februari één van de twee dagen is (de andere dag is 11 november, feest van Sint-Maarten), dat mensen van werk op het platteland konden veranderen. In de avond werd dit gevierd met haardkoeken en later zijn dit pannenkoeken geworden. Een oud gezegde luidt: “Geen vrouwtje zo arm of ze maakt op Lichtmis haar pannetje warm”. De vorm en kleur van een pannenkoek verwijzen naar de zon en het licht. Vanaf 2 februari zijn de donkere dagen voorbij en wordt naar lichtere dagen uitgekeken. Dit is het zich ervan bewust zijn, dat de dagen lichter worden en het voorjaar in aantocht is.

De datum 2 februari is de laatste feestdag, die is verbonden met Kerstmis, namelijk 40 dagen na de Kerstnacht. Dit houdt in, dat de dag van Maria Lichtmis de kerstperiode afsluit.

Het zuiveringsoffer van Maria wordt ook op deze dag gehouden. Volgens de Joodse wet moet dit gebeuren 40 dagen na de geboorte van haar Kind in de Kerstnacht. De Latijnse benaming van de zuivering van Maria is “Purificatio Mariae”. De reiniging van Maria wil zeggen, dat vrouwen na de bevalling 40 dagen rust is gegund en ook dit volgens de Joodse wet. Het is het einde van de zwangerschap- en bevallingsperiode. Zo’n 2000 jaar terug hadden de Joden al zeer vooruitstrevende wetgeving!

Volgens de Joodse traditie wordt een eerstgeboren jongetje opgedragen aan God. Dit is “PIDYON HABEN” en dat staat voor vrijkoop van de eerstgeborene. In de tempel wordt aan priesters een offer in natura of geld gebracht en daardoor is het kind vrijgekocht. Deze dag is dan ook de herdenking van de Opdracht of Presentatie van Jezus in de tempel. Op deze dag nemen Maria en Jozef hun kind Jezus mee naar de tempel. In het evangelie van Lucas wordt vermeld, dat bij de ingang van de tempel de oude Simeon staat en dat deze in de baby de Messias herkent en noemt het jongetje “een licht”. Door de intrede van Jezus in de tempel straalt het licht naar alle volkeren.

In de westerse Katholieke Kerk wordt de dag van Maria Lichtmis ook wel genoemd het feest van de ontmoeting van de Heer of de opdracht van de Heer. Het is het vierde Blijde Geheim van de rozenkrans.

In de Oosters-orthodoxe kerken wordt Maria Lichtmis 13 dagen later gevierd en wel op 15 februari. Dit komt door het volgen van de Juliaanse kalender; een Romeinse kalender, die is genoemd naar Julius Caesar. Het feest heet daar “het Hoogfeest van de Presentatie van onze Heer, God en Verlosser in de Tempel”. Dit is in de Oosters-orthodoxe kerken één van de 12 grote feesten.

In de Anglicaanse kerk is Maria-Lichtmis (Candlemas) de afsluiting van de Epifanietijd (Godsverschijningstijd). Het woord “Epifanie” is afgeleid van het Griekse Phainein, dat verschijning betekent, zoals het komen van de Drie Wijzen naar de pasgeboren Jezus. Na de Epifanietijd begint de voorbereiding voor de 40-dagentijd.

2 februari 2021

~~~

HOOP

In de avond van 17 januari 1871, vandaag precies 150 jaar geleden, verschijnt Maria in het Franse Pontmain. Vier kinderen zien Haar, namelijk Joseph Barbedette, 10 jaar, zijn broer Eugène, 12 jaar, Jeanne-Marie Lebossé, 9 jaar, en haar nichtje Françoise Richer, 11 jaar.

De Verschijning is gekleed in het blauw en haar kleed is bezaaid met sterren. Onder de voeten van de Verschijning worden letters zichtbaar en deze vormen de woorden: “Maar bidt toch mijn kinderen. Mijn Zoon staat open voor u.” De vier zieners beseffen dan dat de Dame van de verschijning de Maagd Maria is. Maria draagt een rood kruis en hierop staat “Jesus Christ”.

De verschijning in Pontmain wordt genoemd “Maria, Moeder van Hoop” en dit is om meer dan één reden …

In 1871 is Frankrijk in oorlog met Pruisen. Op de avond van 17 januari in dat jaar staken de Pruisische troepen ineens hun opmars. De aanvoerder van het vijandelijke leger staat met vele soldaten vlakbij Pontmain. Dit gebeurt rond het uur dat de Verschijning in Pontmain begint. Op 23 januari 1871 treedt de wapenstilstand in tussen de Pruisische en de Franse legers.

Door hoop te houden en te bidden worden mensen gesterkt in tijden van beproeving. Ook nu ondergaan tientallen miljoenen mensen een beproeving door de coronapandemie. Het is volhouden en hoop koesteren in Maria, Moeder van de Hoop.

17 januari 2021

~~~