GESCHIEDENIS
Het bedevaartsoord Onze-Lieve-Vrouw van de Steps te Montenaken kent een lange historie. De naam “Steps” komt door de ligging van de kapel in de velden van Steps. Steps is een graafschap, ontstaan rond het jaar 1000. Aan het eind van de 12e eeuw is het graafschap opgesplitst in drie delen en een deel gaat naar Montenaken, behorend tot het graafschap Loon. In 1179 is de eerst melding van een kapel. Aangenomen wordt dat het Mariabeeld dan al aanwezig is in de gebedsruimte.
Op 13 oktober 1213 krijgt de beeltenis van Onze-Lieve-Vrouw van de Steps bekendheid door haar rol in de Slag van Steps. Het beeld van Maria wordt uit de kerk te Montenaken gehaald en naar het strijdtoneel gebracht. Bij het aankomen van het beeld op het slagveld schijnt de zon heel fel. Hierdoor raken de ogen van de Brabantse tegenstanders verblind en geven zij zich over. Een zonnewonder heeft plaatsgevonden. Hierdoor wordt Montenaken een bedevaartsoord.
In 1465 zijn er onlusten in en rond Montenaken, maar de bedevaartkapel blijft ongeschonden.
Op 11 oktober 1467 gaat het Mariabeeld naar Luik en komt in de Sint-Lambertuskathedraal. Vervolgens gaat de beeltenis met Luikse soldaten naar een slagveld, waar de Luikenaars het onderspit delven op 27 oktober 1467 tegen de troepen van Karel de Stoute (1433-1477), onder meer hertog van Bourgondië, Brabant, Limburg en graaf van Holland, Zeeland en Henegouwen. Het wonderbaarlijke beeld van Maria kan niet snel genoeg worden meegenomen door de vluchtende Luikse strijders en raakt spoorloos. Het beeld heeft er gestaan van vóór 1180 tot in 1467.
Het huidige beeld van Onze-Lieve-Vrouw van de Steps dateert uit de periode vlak na 1467.
in 1475 is de oprichting van het Broederschap van Onze-Lieve-Vrouw van Steps, in 1962 is er een heroprichting onder de naam “Onze-Lieve-Vrouw, patrones van de Weggebruikers”.
In 1477 schenkt Maria Sweerts, via testament, grond aan de bevolking van Montenaken om deze te verkopen en met de opbrengst een nieuwe kapel te realiseren voor “Onze-Lieve-Vrouw van de Slag van Steps”. In 1478 wordt het zwaar vernielde dorp Montenaken heropgebouwd. Een nieuwe kapel komt, die wordt gebouwd in de periode 1478-1482. Een andere milde schenkster van de kapel van 1478 is Maria van Bourgondië (1457-1482), hertogin van Bourgondië (1477-1482). Voor de organisatie van de bouw van de kapel zorgt Lodewijk van Bourbon (1438-1482), prins-bisschop van Luik (1456-1482).
In de 18e eeuw zijn er langdurige conflicten en de oorlogen duren jaren. Hierdoor raakt de kapel in verval en Jean Demasqué, pastoor van Montenaken (1741-1749), zet zich enorm in voor herstelwerkzaamheden. In 1796 gaat de kapel dicht op bevel van Franse revolutionairen, maar gelovigen willen toch komen om de rozenkrans te bidden.
In 1853 beginnen de werken van de huidige kapel. Bij het begin van de werkzaamheden worden resten aangetroffen van de oude kapel uit de 13e eeuw en oude muntstukken met het jaartal 1478. De huidige kapel is uit 1853, met een ontwerp van architect John Philip en gemaakt van bakstenen en mergelstenen in de neogotische stijl. Op 10 mei 1853 is de eerste steenlegging door de pastoor. Door te weinig financiële middelen vertraagt de voortgang van de bouw en de kapel is pas gereed in 1856.
Vanaf het einde van de 19e eeuw zijn wonderbaarlijke genezingen genoteerd en de gegevens van alle eerdere wonderen zijn verloren gegaan door onlusten. Deze perikelen hebben geleid tot het verdwijnen van archieven.
In 1962 ontvangt het Mariabeeld nog een extra titel: Onze-Lieve-Vrouw van de Weg, in 1963 is voor het eerst een autowijding.
BEDEVAARTSOORD
Het bedevaartsoord te Montenaken is genoemd Onze-Lieve-Vrouw van de Steps.
Door het verhaal van de Slag van Steps is het bedevaartsoord één der oudsten in België. De bedevaartkapel Onze-Lieve-Vrouw van de Steps wordt ook genoemd Stepskapel. De kapel heeft ook een sacristie en klokkentorentje. Onze-Lieve-Vrouw van de Steps draagt ook de titel “Behoudenis der Kranken”, dit door de vele buitengewone genezingen, die door haar tussenkomst zijn gebeurd. Er is sprake van “Salus Infirmorum”, dit Latijn staat voor zieken gezond maken, zoals mensen met ziekten en kwalen, maar vooral genezing van breuken bij kleine kinderen.
Boven de toegangsdeur, in een nis, staat een beeltenis van Onze-Lieve-Vrouw van de Steps met Kind.
Het huidige Mariabeeld dateert uit de 15e eeuw en staat op het priesterkoor. Het is een laatgotisch, staand, houten beeld van Maria met Kind. Opvallend is dat Maria haar Zoontje op de rechterarm draagt, want veelal is dit de linkerarm, die nu de andere ondersteunt. Maria draagt een statige mantel.
De kapel heeft een groot marmeren altaar. Het plafond toont eikenhouten lambrisering. Bovenaan de zijmuren zijn wapenschildtjes bevestigd, die verwijzen naar weldoeners en titels van Maria.
De kapel toont bij het priesterkoor een groot, kleurrijk glasraam van Onze-Lieve-Vrouw met Kind. Het kunstwerk is in 1857 gemaakt door Jean-Baptist Capronnier (1814-1891). De twee andere, grote glasramen zijn uit 1858.
De kapel heeft een kruisweg met mooie, kleine staties.
In de periode 1 mei – 15 september zijn er vieringen op maandag tot en met zaterdag.
BEREIKBAARHEID
Montenaken is een deelgemeente van Gingelom, ligt in de regio Haspengouw en in de provincie Limburg. De bedevaartkapel ligt ten westen van de Oude Markt, nabij de Stepsstraat, waar een pad naar de bedevaartkapel leidt.
Adres: Stepsstraat 1, 3890 Montenaken/Gingelom.
BELEVING
In het midden van het plaatsje Montenaken is een marktplein en daar vindt de auto de benodigde ruimte. Vanaf de markt is de kapel te zien. Bij het pad naar de kapel wijst een bord me de juiste richting. Dit is de tweede keer dat ik hier ben; enkele maanden terug trof ik een gesloten kapeldeur aan. Vandaag is deze van het slot, ik doe de deur open en stap naar binnen.
Meteen ben ik onder de indruk van de schoonheid van dit gebouw. Wat een prachtig interieur! Als ik bij het priesterkoor ben, kijk ik het mirakelbeeld lang aan. Wat is dit een bijzondere beeltenis! Het is dan tijd voor een dankgebed en de hulp inroepen van Onze-Lieve-Vrouw omdat de gezondheid van een vriend te wensen overlaat.
In de kapel zie ik kleurrijke vensters, die verwijzen naar symbolen van Maria. Ook het glas-in-loodraam achteraan het priesterkoor is een juweel om te zien.
Tijdens de rondgang in de kapel zie ik andere beelden, waaronder een van moeder Anna en haar dochter Maria. Ook zie ik een beeld van voedstervader Jozef.
In vitrinekasten, zowel rechts als links van het priesterkoor, zijn heel wat dankbetuigingen aan Maria bevestigd. Bij het zien van de ex voto’s denk ik aan dankbare mensen.
In de kapel vind ik een tekst van een gebed tot Onze-Lieve-Vrouw van Steps van 1897, het is gemaakt door Victor-Joseph Doutreloux (1837-1901), bisschop van Luik (1879-1901). Het begin luidt: “Gelief, O Maagd Maria, de wensen en de gebeden te aanhoren van uw kinderen die tot U komen in dit heiligdom van Steps waar Gij zo dikwijls getoond hebt, en reeds vóór 1213, dat Gij een tedere en barmhartige Moeder zijt en de behoudenis der kranken.” Wat zijn dat mooie woorden!
Ook lees ik de tekst van de “lofzang voor Onze-Lieve-Vrouw van Steps”. Het refrein geeft de woorden:
“O, Hemelse Moeder! zo zoet en zo teder,
Gij die ons ellende, ons jammeren ziet;
Verlaat toch uw smekende kinderen niet.”
Met deze indrukken verlaat ik de kapel en ben een wonderbaarlijke ervaring rijker.
OMGEVING
Van Gingelom naar Montenaken is 5 km naar het zuiden gaan.
Sint-Truiden verlaten en in Montenaken aankomen, vraagt 15 km zuidwaarts reizen.
Landen verlaten om in Montenaken aan te komen, betekent 7 km naar het zuidoosten afleggen.
Vertrekken uit Tongeren en aankomen in Montenaken, houdt in 32 km zuidwestwaarts gaan.
Van Leuven naar Montenaken is 44 km naar het zuidoosten overbruggen.
~~~
