Het woord icoon staat voor beeld en gelijkenis. Een icoon verwijst naar Maria, Jezus of een andere heilige.
Een icoon is een uiting van religieuze schilderkunst, waarbij een gebed is geschilderd volgens vaste regels. Het schilderen van een icoon wordt schrijven genoemd. Alle figuren, kleuren en symbolen in een icoon hebben een betekenis. De kleur rood staat voor de liefde, de kleuren blauw en groen verwijzen naar het aardse, met oranje wordt de overwinning bedoeld en paars betekent de bekering.
Iconen zijn met name geplaatst in oosterse/orthodoxe kerken en zijn gezegend. De ondergrond van een icoon is van hout, metaal of steen. Hierover komt linnen en daarop krijt. Vervolgens wordt de onderlaag geschilderd, daarna de voortekeing aangebracht en de fase hierna is het inkleuren.
Op iconen is Maria veelvuldig afgebeeld. Deze iconen bevinden zich in alle landen van de wereld in vooral kerken, kapellen, musea en bij mensen thuis.
De icoon van “Maria, Moeder van Altijddurende Bijstand” komt in West-Europa het meest voor.
~~~Hodegetria~~~
Een veel voorkomende icoon is “Hodegetria”. In het Grieks is de naam “Odigitria” en betekent “gids”, “wegwijzer”, “Zij die de weg wijst”. De titel van de icoon is afgeleid van de naam van het klooster “Hodegon” in Constantinopel, waar de icoon veelvuldig wordt vereerd. In de Oosterse Kerk wordt het feest van deze icoon gevierd. Hierbij is Maria vanaf iets onder de schouders afgebeeld. Haar Kind staat naast Haar en is voor de helft weergegeven. Maria draagt haar Zoontje met de linkerarm. Het Kind zegent met de rechterhand en de linkerarm is door kleding bedekt. De twee kijken elkaar niet aan. Het gezicht van de Moeder Gods is gericht op de bezoeker. Zij kijkt de aanschouwer met liefde en mededogen aan. Haar hoofd helt iets naar links en raakt net haar Kind. Haar zichtbare rechterhand wijst naar de kleine Jezus. Een verhaal vertelt dat de evangelist Lucas de icoon heeft geschilderd.
Een legende heeft betrekking op de icoon. Maria verschijnt aan twee blinden. Op wonderbaarlijke wijze leidt Zij hen naar de icoon. Als de blinden bij de Maria-icoon komen, vinden zij genezing en kunnen zien. Hier ligt de oorsprong van de naam “Hodegetria”.
~~~Moeder Gods van Kazan~~~
De icoon van Hodegetria is een verbeelding van het algemeen verwijzen van Moeder naar Kind. De icoon Kazanskaya (Moeder Gods van Kazan) is een specifieke, Russische variant. Kazan is de hoofdstad van de Russische republiek Tatarstan.
In heel wat Russische kerken is de verwante icoon van Hodegetria te zien en deze kent een bewogen geschiedenis. De icoon wordt al vele jaren vereerd, maar is ook van militair belang. Tweemaal vergezelt de icoon de Russische troepen in hun strijd tegen aanvallers. Deze vinden plaats in 1612 tegen strijdkrachten uit Polen en in 1812 tegen Fransen legers van Napoleon. Beide keren triomferen de Russen en de overwinningen zijn toegeschreven aan de hulp van de Moeder Gods van Kazan.
~~~Maria met drie handen~~~
Een bijzondere icoon is Maria met drie handen. Het ontstaan van deze afbeelding gaat terug naar een verhaal over Johannes van Damascus (676-749). Hij is een monnik, priester en theoloog en wordt een heilige uit de oosterse kerk. Johannes van Damascus wordt ook genoemd de laatste Griekse kerkvader. Hij schrijft theologische verhandelingen over het christendom en gaat in 735 naar het klooster Mar Saba om er als monnik te leven. Dit klooster ligt op de Westelijke Jordaanoever en is gesticht in 480 door Sabbas van Jeruzalem (439-532). Op grond van valse beschuldigingen wordt de rechterhand van Johannes van Damascus afgehakt. Hierna bidt hij tot een icoon van Maria om zijn hand terug te krijgen en dan de tegenstanders van religieuze afbeeldingen te kunnen bestrijden. Zijn gebed wordt verhoord en zijn hand groeit aan. Dit gebeurt op 4 december 726, vandaar dat zijn feestdag valt op de vierde van de twaalfde maand. Deze dag wordt gevierd in zowel de Grieks-Orthodoxe Kerk, als de Rooms-Katholieke Kerk. Als dank aan Maria brengt hij op een icoon van Haar een derde, zilveren hand aan. Dit is dan de enige icoon waar Maria drie handen heeft. Deze “Tricherousa” (driehandige)-icoon is veel vereerd in landen van de Balkan en Rusland.
Later is de icoon vereerd om hulp te vragen voor onvruchtbare vrouwen, dat zij toch zwanger worden. Het originele kunstwerk bevindt zich in het klooster Hilandar op de Berg Athos in Griekenland en het behoort tot de belangrijkste iconen van de Servisch-Orthodoxe Kerk. Deze icoon is dubbelzijdig en op de achterzijde staat een afbeelding van de heilige Nicolaas van Myra. In 1883 is Johannes van Damascus door de Rooms-Katholieke Kerk erkend als kerkleraar.
~~~Onze-Lieve-Vrouw van Genade~~~
Een andere icoon is deze van “Onze-Lieve-Vrouw van Genade”. In de Bernadette-kerk te Lourdes hangt een grote icoon met de voorstelling “Onze-Lieve-Vrouw van Genade”. Het origineel bevindt zich in de kathedraal van het Franse Cambrai.
~~~
